Atatürk, halkla birlikte olmayı çok severdi. Fırsat buldukça onların evlerine, bağ ve bahçelerine gider, büyük küçük herkesle görüşürdü.

O, yine bir gün yanında yaveri, Çankaya çevresinde dolaşırken küçük bir bağ evine uğrar. Evde yaşlı bir köylü ile yaşlı karısı oturmaktadır. Gelenlerin kimler olduğunu bilmeden bu yaşlı karı koca, yabancı konukları içeri alırlar. Oturma odasının kuytu bir köşesindeki sediri gösterirler.

Konuklar, kendilerine ikram edilen kahvelerini içerken Atatürk’ün yaveri, yanında oturan ak sakallı köylüye döner ve sorar:

Sen Gazi’yi tanır mısın?

Yaşlı köylü, soruyu soran subaya şöyle bir baktıktan sonra “Onu tanımayan var mı ki?” der ve devam eder:

Ben görmedim, ama her hafta sonu Hacı Bayram Camii’ne gelir, cuma namazı kılarmış. Gür sakallı, nur yüzlü, peygamber gibi, eli öpülesi bir adammış!

Yaşlı köylünün sözlerini şaşkınlık içinde dinleyen yaver, Atatürk’ün tıraşlı ve genç yüzüne bakar. Olup bitenlerden habersiz, kendi dünyalarında yaşayan bu karı kocaya konuklarının kim olduğunu açıklamak isteğini duyar.

Konuşmayı oturduğu yerden dikkatle izleyen Atatürk, yaverinin bu isteğini sezer, ona kaşlarıyla böyle bir şey yapmamasını emreder. Biraz sonra da yaşlı çifte sağlıklı günler dileyerek küçük bağ evinden ayrılır-lar.

Atatürk, dışarıda, yaverine döner; gülerek şöyle der:

Varsın, o da öyle bilsin! Gerçeği öğrenmek, belki onu hayal kırıklığına uğratabilirdi. Hayalindeki şirin sakallıyı öldürüp de onun sevgisini yitirmek neye yarar?

Yeni Türk devleti kurulduktan kısa bir süre sonra,

bütün ulusun çok sevdiği Atatürk’ü vurup öldürmek gibi alçakça girişimlerde bulunanlar olmuştur.

Bu haince girişimlerden biri, İzmir’de tasarlanan öl-dürüm girimişidir. Tanrı’ya şükür, cinayeti örgütleyen ler de, uygulayacak olanlar da isteklerine ulaşamamiş lardır. Hepsi kıskıvrak yakalanarak adalete teslim edil mişlerdir.

Atatürk, kendisini öldürmek için görevlendirilen iki zavallıdan birini, sorgulaması yapıldıktan sonra yanina çağırır. Küçük bir odada karşı karşıya otururlar. Yan-larında kimse yoktur. Atatürk, çağırdığı kimseye sorar:

Sen, Mustafa Kemal’i öldürecekmişsin, öyle mi?

Evet…

Peki, Mustafa Kemal ne yapmış da onu öldüre-cektin?

Kötü bir adammış. Ülkeye çok fenalık yapmış. Ay-rıca onu öldürseydik bize para da vereceklerdi.

Sen, Mustafa Kemal’i tanıyor musun?

Hayır…

Tanımadığın bir adamı nasıl öldürecektin?

Geçerken işaret edecekler, “Mustafa Kemal işte budur!” diyeceklerdi, biz de öldürecektik.

Kısa bir bakışmanın ardından Atatürk, belindeki ta-bancayı kılıfından çıkarır, karşısında oturan sanığa uzatır.

Mustafa Kemal benim… Haydi, al eline tabancayı öldür! der.

Adam, bu sözü duyar duymaz olduğu yerde dona-kalır. Bir süre şaşkın şaşkın büyük kurtarıcının yüzü-ne bakar, sonra birden dizüstü yere kapanarak hüngür hüngür ağlamaya başlar.

Orta Anadolu’da şiddetli bir kış, etkisini sürdürmektedir. Ankara da bu görülmedik kıştan payını al-maktadır.

Suların donduğu, buzların saçaklardan sarktığı, kurtların durmadan uluduğu bir gecenin sabahında Atatürk, yaverini çağırır, şu emri verir:

– Bu kış kıyamette yurdun ne hâlde olduğunu, halkın ne yaptığını görmek istiyorum. Otomobiller hazır olsun!

Otomobiller hazırlanır. Gün ağarmadan yola çıkılır. Amaç, yollar elverişli ise Kırşehir’e kadar gitmektir. Eski, güçsüz arabalar; bozuk, kar yağışıyla daha da kōtüleşmiş yollardan ilerlemeye başlar. Hatta bir yerde Atatürk’ün otomobili bir çukura saplanır. Ancak koruma erlerinin büyük çabalarıyla kurtarılır ve yoluna devam eder.

Otomobiller bir tepeye tırmanırken birden, çoban kılığında yaşlı bir köylü görünür. Ters yönden, karlar içinde bata çıka otomobil katarına doğru ilerlemektedir.

Atatürk, otomobilini durdurur, köylüyü yanına çağırtır. Köylünün saçı, sakalı sanki donmuştur. Nefes al

dıkça ağzından, burnundan beyaz dumanlar çıkmak tadır.

Atatürk, otomobilinin penceresinden sorar:

Bu havada dağ başında ne arıyorsun?

İneğim kayboldu paşam…

Seni kurtlar yer.

İneğimi yedilerse, bırak beni de yesinler…

İneğin kaç lira değerindeydi?

Eh… Bir elli-altmış lira ederdi…

Atatürk yaverine döner:

Bu adama yüz lira verin… Bir arabaya da alın…

Hemen köylüye yüz lira verilir, bineceği otomobil de gösterilir.

Köylü:

• Hayır, der, ben yine ineğimi arayacağım.

Atatürk, adamın bu sözü karşısında şaşırır:

• İşte sana yüz lira verdiler, der, bu parayla iki inek alabilirsin… Bırak bu kış kıyamette ötekinin ardından koşmayı…

Köylü, biraz durur, sonra şunları söyler:

Sana rastlamak, seninle konuşmak herkese nasip olmaz paşam! Ama yine de kendi ineğimi arayıp bulmak isterim. Seninle böyle yüz yüze konuşan, bu talihli adamın üç ineği olursa çok mu sayılır paşam!

Bu sözler Atatürk’ün çok hoşuna gider. Zeki ve hazırcevap bu adamı bırakmaz, kendi otomobiline alır.

Ankara’ya dönüşte ona, köyünde küçük bir çiftlik kurması için, gerekli miktar bir para yardımında da bulunur.

32

Cumhuriyetin ilan edildiği yıllarda Ankara oldukça çorak bir yerdi. Kentin ancak birkaç bölgesinde bodur ve cılız ağaçlardan oluşan yeşil köşelere rastlanırdı.
Halk da bu durumu sanki doğal bir yazgı olarak kabul etmiş gibiydi.
Atatürk, çok sevdiği Ankara’nın bu görünümünü değiştirmek için hemen gerekli emirleri vermişti. Başkent kısa bir zamanda yemyeşil bir yer olmalıydı. Bu nedenle önce var olan ağaçlar iyi ‘korunacak, sonra da yol kıyılarına yeni ağaç fidanları dikilecek; uygun toprak parçaları, parklar, meyve ve çiçek bahçeleri ile be-zenecekti.

Kente biraz uzakta, “Orman Çiftliği” adı verilen geniş arazi üzerinde de çalışmalar hızla sürüyordu. Çiftliğin bir parçası meyve bahçesi haline getirilmişti. Atatürk sık sık buraya uğrar, büyüyen ağaçları dikkatle ince-ler, çevrenin doğal bakımdan gelişmesini zevkle seyre-derdi.

Yine bir ilkbahar akşamı, çalışmaları görmek için otomobiliyle çiftlik yolunu tutmuştu. Uzun kavak ağaç-larının yer yer gölgelediği yol kenarına, işçiler yeni fi-danlar dikiyorlardı. Çiftliğe yaklaşacakları sırada Ata-türk birden şoförüne, “Dur!” diye seslendi. Arabasından indi, çevresine bakındı, çalışan işçilere:
Burada bir iğde ağacı vardı, ne oldu? diye sordu.
Hiç kimsenin böyle bir ağaçtan haberi yoktu. Büyük bir olasılıkla yol onarılırken sökülmüş, bir köşeye atıl-mıştı. Atatürk’ün neşesi kaçmıştı. Kentin çorak günlerinden arda kalan bir yeşillik anısı yok olmuştu.

Onun için bu, önemli bir olaydı. Çiftlik merkezine vardıkları zaman, oradaki sorumlu kimselere yine bu iğde ağacının ne olduğunu sordu. Ama hiç kimse bu küçük ağacın sonu üzerinde doyurucu bir şey söyleyemedi. Bu durum Atatürk’ü çok üzmüştü. Duygularını şöyle dile getirdi:

Yaşlı ve çelimsiz bir ağaçtı, ama yaşayan, baharda çevresine güzel kokular saçan bir varlıktı…

Atatürk, o akşam çiftlikten ayrılırken görevlilere uyarıda bulundu, emirler verdi. Yaşlı da olsa, cılız da olsa hiçbir ağaca kıyılmayacak, her ağaca bakılacaktı.

Atatürk, Kurtuluş Savaşı’nın zaferle sonuçlanmasından sonra, dinlenmek için birkaç günlüğüne İzmir’e gider.
Uykusu kaçtığı bir gece, neredeyse sabaha karşı kalkar, yaverlerinden birine seslenir:
Ben şimdi bir tramvaya binmek, kenti dolaşmak istiyorum! der.
O yıllarda İzmir’de kent içi ulaşım, atlı tramvaylarla yapılmaktadır. Ancak, gecenin böyle çok ilerlemiş bir saatinde tramvay bulmak mümkün değildir. Atlar ahırlara, vagonlar depolara çekilmiş durumdadır.
Yaver:
Dinlenseniz olmaz mı efendim? Vakit çok geç…der.

Atatürk isteğinde ısrarlıdır:
Ben de vaktin geç olmasından yararlanarak tramvaya binmek istiyorum ya…

Bunun üzerine yaver:
Peki öyle ise paşam, emredersiniz! der, hemen hazırlığa geçsinler.
Derhål ilgililere haber verilir. Atatürk için çok kısa bir zamanda bir atlı tramvay hazırlanır.
Atatürk, yanına yaverini ve kendisiyle gelmek iste-yen birkaç arkadaşını da alarak tramvayın hazır bulunduğu yere gelir. Tramvayda sürücüden başka kimse yoktur. Elinde dizginler ve uzun bir kamçı, ulu önderi beklemektedir.
Atatürk, sürücüye yaklaşır ve sorar:
Sen atları kamçı ile mi yönetirsin?
Tabii paşam… Kamçısız yönetilir mi?
Neden yönetilmesin?
Ben hiç görmedim.
Atatürk tramvaya atlar:
Sen şu yerini bana ver de kamçısız nasıl yönetilirmiş, göstereyim.
Sürücü derhal yerini bırakır, arkaya geçer.
Atatürk, dizginleri eline alır ve hiç kamçı kullanma-dan atları hareket ettirir. Tramvay, gecenin sessizliğini bozan hafif gıcırtılarla ilerlemeye başlar.
Nasıl, yönetebiliyor muyum?
Benden daha güzel yönetiyorsunuz paşam.
Ben de senin gibi bir yöneticiyim. Ben, yüz binlerce insanı yönettim, hatta onları ölüme giden yollara seve seve gönderdim. Ama bir tanesine bile kamçı kullanmadım.

Atatürk yeni cumhurbaşkanı seçilmişti. Bir sabah, kimi görevlilerle birlikte, Çankaya sırtlarında yürüyüşe çıkmıştı. Yolda karşıdan gelmekte olan küçük bir çocuk, onları görünce durdu, kenara çekildi. Atatürk, çocuğu yanına çağırdı ve gülümseyerek sordu:
Adın ne senin bakayım?
Cemil

Buralarda mı oturuyorsun?
Hayır. Ayrancı’da…

Okula gidiyor musun?
Çocuk, başıyla “evet” anlamına gelen bir işaret yaptı.
Peki, ne okuyorsun okulda?
Her bir şey okuyoruz.
Beni tanıyor musun Cemil?
Çocuk, başını kaldırdı, bir süre Atatürk’e dikkatle baktı:
Sen, Gazi Paşasın!
Hayır, Cemil, ben Gazi Paşa değilim. Beni benzettin sen.
Yok, benzetmedim, iyi biliyorum; sen, Gazi Paşasın.
Nereden biliyorsun?
Çocuk, kendine güvenir bir tutum içinde:
Çünkü, dedi, sana hiç kimse benzemez.
Atatürk’ün, insanları büyüleyen gözleri yaşarır gibi oldu.
Cemil, büyüdüğün zaman ne olacaksın?
Asker olacağım!
Asker olup da ne yapacaksın?Düşman bu topraklara olur da bir daha ayak basarsa onu buradan kovacağım.
Atatürk hiçbir şey söylemedi. Küçük çocuğu kollarının arasına aldı, kaldırdı ve alnından öptü. Sonra, yanındakilere döndü, şöyle dedi:
Evet, beyler… Görüyorsunuz, ulusun bağrından temiz bir kuşak yetişiyor. Bu eseri, cumhuriyeti, ber onlara bırakacağım ve gözüm arkamda kalmayacak.

Atatürk, güzel ev eşyaları yanında, sanat bakımından değerli resim ve biblolara da meraklı idi. Onun bu özelliğini bilen dostları, fırsat düştükçe kendisine armağan olarak bazı antika eserler gönderirlerdi.

Büyük zaferin gerçekleştiği günlerde İstanbul’dan

bir eski arkadaşı, Atatürk’e bir tablo armağan edeceği ni söyler. O sıralarda Atatürk, Çankaya’da eski bir bağ evinden bozma bir köşkte oturuyordu. Oturduğu yerde õteden beriden derlenmiş basit birkaç eşya vardı. Hiç bir duvar resmi yoktu. Atatürk, bu nedenle İstanbul’ dan gelecek armağanı sabırsızlıkla beklemeye başlar.

Bir süre sonra eski arkadaşının İstanbul’dan gönderdiği tablo, büyük bir sandık içinde Çankaya’daki köşke gelir. Köşkün girişinde sandığı açmaya uğraşan adamların başında duran Atatürk, “Acaba içinden ne çıkacak?” diye merak içindedir.

Sandık açılır, tablonun üzerindeki talaşlar atılır, eser ortaya çıkar… Atatürk’ün yüzü birden karışır, kaşları çatılır, yüksek sesle yanındaki adamlara bağıпг:

Kapatın ve kaldırın şunu! Ne iğrenç görünüm… Gönderenin acınası aklına şaşarım.

Sandık hemen kapatılır ve köşkün tavan arasına kaldırılır.

Atatürk’ü çok öfkelendiren resim, şöyle bir durumu canlandırmaktaydı: Yerde kanlar içinde sırtüstü yatan bir düşman eri, üstünde de süngüsünü onun göğsüne saplamış fesli bir Osmanlı askeri.

Resim, 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı sırasında yapılmış, Sultan Abdülmecit’e sunulmuştu. Atatürk’ün böyle bir resmi, köşkünde bir duvara asması kesinlikle söz konusu olamazdı. Çünkü o, ölümü değil yaşamayı, acıyı değil sevinci, savaşı değil barışı seven bir insandı.

30 Ağustos 1922 günü sabahı… Atatürk, başkomutan olarak, Afyon yöresinde çetin ve kanlı çarpışmaların yapıldığı yerleri dolaşmaktadır.

Geniş arazi üzerinde hemen dikkati çeken şey, düşmanın kaçarken arkada bıraktığı, irili ufaklı savaş gereçleridir. Bazı siperlerden, hâlâ insana hüzün veren siyah dumanlar çıkmaktadır. Ayrıca, her taraf çok sayıda insan cesedi ve hayvan ölüsü ile doludur.

Atatürk, bu görünüm karşısında yanındakilere şunları söyler:

Bu acıklı görünüm, bütün insanlığı utandırabilir. Ama bu, haklı bir yurt savunmasının doğal bir sonucudur. Fakat Türkler, başka ulusların yurtlarında aynı şeyi yapmayacaklardır. Bizi, buna zorladılar.

Bu sözleri söylerken, gözüne biraz ilerde, yerde bir Yunan bayrağı ilişir. Yaverlerine bayrağı alıp kaldırmalarını emreder. Sonra:

Bayrak, der, bir ulusun bağımsızlık simgesidir. Düşmanın da olsa ona saygı göstermek gerekir.

Kurtuluş Savaşı’nın son günlerinde Atatürk, henüz Türk ordularına saldırı emri vermeden önce bir gece, arkadaşlarıyla Keçiören’de bir toplantı yapar. Bu toplantıda savaş durumu ve saldırı hazırlıkları gözden geçirilir, önemli kararlar alınır.

Bu, Atatürk’ün başkomutan olarak Ankara’da geçirdiği son gecedir. Onun hemen savaş bölgesine gitmesi gerekmektedir. Sabaha karşı yola çıkacağı sırada arkadaşlarına:

Saldırı haberini aldığınız zaman hesap ediniz, on beşinci gün İzmir’de olacağız, der.

Bu kadar kısa bir süre içinde hem düşmanın yenileceğine, hem de İzmir’e varılacağına kimse inanmaz. Hatta, toplantıya katılan arkadaşları arasında, bu söze gülümseyenler bile olur.

26 Ağustos sabahı Atatürk, büyük tarihi emrini verir: Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz’dir, ileri!…

Emir yerine getirilir, Türk orduları 9 Eylül’de İzmir’e girerler.

Ankara’ya dönüşte Atatürk’ü, sevinçli ve coşkulu bir kalabalık karşılar. Karşılayanlar arasında; o gece Keçiören’deki toplantıya katılan arkadaşlarından birkaçı da vardır. Atatürk onları görünce:

Bir gün yanılmışım! der.

Çünkü, ordularımız İzmir’e on beş günde değil, bir gün önce, yani on dört günde varmışlardır.

Kurtuluş Savaşı’nın artık son günleridir. Türk ordusu taşkın bir sel gibi büyük bir hızla İzmir’e doğru ilerlemektedir.

Ak sakallı dedeler, beli iki büklüm nineler, kucaklarında bebekleri genç kadınlar, küçük çocuklar yollara çıkmışlar, önlerinden geçen yiğit askerlerimizi övünçle selâmlamaktadırlar.

Yalnız selamlamakla kalmamakta, sırtlarında yamalı gömlekler, ayaklarında yırtık pabuçlar; önlerinden geçen kahraman Mehmetçiklere bir şeyler ikram etmenin de telaşı içindedirler. Kimi, kırık testilerle taşıdıkları suyu dağıtmak, kimi ellerindeki kurumuş ekmekleri vermek için koşuşturmaktadır. Verecek bir şey bulamayanlar da onların sırtlarını sıvazlamakta, sağlıkları için dua etmektedirler.

Atatürk de İzmir’e doğru saldırıya geçen bu ordu birlikleri arasındadır. Bir köye girişte önlerinden bir nakliye kolu geçtiği için otomobili durmuş, yolun açılmasını beklemektedir.

O sırada, yol boyunca dizilmiş duran köylüler arasından sakallı, üstü başı perişan, yaşlı bir köylü, otomobilin yanına yaklaşır. Koynundan buruşuk, rengi sararmış bir gazete kesiği çıkarır. Önce kesikteki resme, sonra Atatürk’ün yüzüne dikkatle bakar. Yeniden gözlerini elindeki kâğıda çevirir, sonra da kırpık bakışlarla Atatürk’ün yüzünü incelemeye başlar. Bu hareketini üç kez yineler ve sonunda var gücüyle bağırır:

Bu sensin!

Ve arkasına döner, biraz uzakta, topluca duran halka büyük bir sevinç ve coşku içinde seslenir:

Mustafa Kemal, der, Mustafa Kemal Paşa!

Bu sözü duyan köylüler, birbirlerini çiğnercesine otomobilin çevresini kuşatırlar. Ulu önderin ellerini, yüzünü öpmeye başlarlar.

Sakarya Meydan Savaşı başlamadan önce Atatürk, çarpışma bölgesini denetlemek ister. Atına atlar, önemli yerleri dolaşmaya başlar. Bindiği at, bilinmeyen bir nedenle birden ürker, binicisini düşürür. Kendini yerde bulan başkomutan yaralanmış-tır.

Ankara’ya getirilen Atatürk’ü, Çankaya Köşkü’nde doktorlar muayene ederler. Kaburga kemiklerinden birkaçı kırılmıştır. Cebeci’deki askeri hastahanede tedavi edilmesine karar verirler.

Atatürk’ün kırılan kaburga kemiklerinden birinin ucu ciğerine batmakta, kolay nefes almasına da engel olmaktadır. Doktorlar, o yıllarda pek de kolay bulunmayan bir yara bandıyla kırılan kaburga kemiklerinin üstünü sıkıca sararlar.

Başkomutan, biraz daha rahat nefes almaya başlayınca yanındakilere şöyle der:

Tanrı, Konstantin’e yardım ediyor, ama ben böyle de savaşabilirim.

Gerçekten doktorlar, kendisine kesin olarak dinlenmesini tavsiye ettikleri halde Atatürk, kısa bir süre sonra yeniden savaş bölgesine döner. Sakarya Meydan Savaşı’na komuta etmeyi üzerine alır. Bu savaş tam yirmi iki gün yirmi iki gece sürer.

İyileşmeden cepheye dönen, çetin savaşı parlak bir yengi ile bitirmek için oradan oraya koşan Atatürk, en başta kendi sağlığı olmak üzere her şeyi unutmuştur. Onun için önemli olan, Türk ordusuna unutulmayacak bir zafer kazandırmak, hain düşman ordusunu Anadolu’dan söküp atmaktır.

Atatürk, savaştan sonra bu yaralanma olayını anlatırken şöyle demiştir:

Ne dersiniz, orduya son saldırı emrini verdiğim gün, kırık kaburga kemiklerim de iyileşivermişti.

 

ASKER AĞLAMAZ ARKADAŞI

Atatürk, 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıktıktan sonra kentte dolaşır; halkla görüşmeler yaparken bir yerde üstü başı yırtık, postalları delinmiş bir er hemen dikkatini çeker. Bir deri bir kemik kalmış. yuzu yüzü bakır rengini almış bu erin durumuyla ilgilenmek ister. Yanındakilerle birlikte bu perişan kılıklı ere doğru ilerler. Erin içini çeke çeke ağladığını görür. Ona sorar:

Asker ağlamaz arkadaşı Sen niçin ağlıyorsun?

Er irkilir, başını kaldırır. Kendisine seslenen kişinin yüzü, ona hiç de yabancı gelmez. Bir an gözlerini kapar, belleğini zorlar. Karşısındakı kalpaklı kişinin Çanakkale’de, Anafartalar’da kendilerine komutanlık yapmış olan Mustafa Kemal olduğunu anlar. Hemen toparlanır, yay gibi selám durumuna geçer.

Söyle, niçin ağlıyorsun?

Anadolu’nun bu yanık yürekli çocuğu içini çekerek şöyle yakınır:

Düşman, ülkemizin her köşesine girdi. Böyle bir zamanda hükümet beni terhis etti, koyuverdi. Silâhımı elimden aldı. Yurdumu nasıl savunacağım, düşmana nasıl haddini bildireceğim?

Atatürk, bir elini erin omzuna koyar:

Üzülme çocuğum, der, gel benimle!

Ona, Samsun’daki asker eşyası ambarından yeni bir giysi, şapka ve postal verirler. Bir güzel de silahlandırırlar.

Atatürk’ün, Anadolu’ya ayak basar basmaz yanına aldığı ilk er de bu Mehmetçik olur.

Atatürk 1919 yılında, Anadolu’daki ordu bir-liklerini teftiş için görevlendirilir. İstanbul ve yöresi o sırada yabancı devletlerin işgali altındadır. Anadolu’ya gitmek için en güvenli yol, deniz yoludur. O da İstanbul’dan bir gemiyle Samsun’a gitmeyi kararlaştırır.

Atatürk’ün yolculuk hazırlığı gizli tutulur. Yine de ortalıkta İngilizlerin, onun bindiği vapuru izleyecekleri, hatta batıracakları haberi dolaşır. Bunu öğre-nen Atatürk hiç oralı olmaz, hatta arkadaşlarına “Burada tutsak gibi yaşamaktansa, Karadeniz’de boğulmak bence daha iyi olur.” der.

Bir akşamüstü, Atatürk, emrine verilen birkaç subay ve bir iki yakın arkadaşıyla küçük bir gemiye biner, yola çıkar. Bindiği bu eski geminin adı “Bandırma”dır. Bandırma, Dolmabahçe önlerinde demir atmış yabancı savaş gemilerinin yanından geçerken Atatürk, kendisine eşlik edenlere şunları söyler:

Bunlar işte böyle… Yalnız demire, çeliğe ve silâh gücüne dayanırlar. Bağımsızlığı ve özgürlüğü uğrunda savaşmaya kararlı bir ulusun neler yapabileceğini hiç düşünemezler. Biz, bu gemiyle Anadolu’ya silah ve cephane değil, ülkü ve inanç götürüyoruz.

Bandırma, yavaş yavaş boğazdan çıkar, Karadeniz’e açılır. Atatürk, gece yarısı kaptanın yanına gider, sorar:
Kaptan! Bu, Karadeniz’e kaçıncı çıkışındır?

İlk kez çıkıyorum paşam.

Bu denizin tehlikeli yerlerini bilir misin? Gerekirse nerelere sığınabiliriz?

Kaptan, sağ elinin işaret parmağını önündeki haritada bir nokta üzerine koyar:

Şu, Kerempe burnunu geçersek, tehlikeleri bir derece atlatmış oluruz…

Atatürk, kaptana biraz daha yaklaşır, eliyle harita üzerinde bazı noktaları göstere göstere şu talimatı verir:

Bu rotayı izlemeyeceksin… Kayalara çarpmamak koşuluyla, kıyıya yakın bir rota ile gideceksin… Gerektiğinde, gemiyi çekinmeden kıyıya vura-caksın!

Kaptan:

Gemiyi feda ettikten sonra, der, ben sizi istediğiniz yere çıkarırım paşam.

Atatürk’ün, kaptanın daha önce izlediği rotayı değiştirmesi çok iyi olmuştur. Bu değişiklikle yolculuk hem güvence altına alınmış, hem de saatte ancak 10 mil yapabilen Bandırma Vapuru, dalgasız kıyılardan geçerek zamanında Samsun’a varabilmiştir.

Atatürk ve arkadaşlarını izlemek amacıyla görev-lendirilen ve hemen arkalarından yola çıkan bir İngiliz torpidosu ise ancak bir saat sonra Samsun’a gelebilmiştir.